HÀNH TINH TRÁI ĐẤT II Biên dịch & Biên tập (PhuDeViet): hatieupro - Altamodano™ - cuongctcclh Sync & Chỉnh sửa: liemvn2212
Hãy tưởng tượng một thế giới...
nơi nhiệt độ lên tới 50°C.
Nơi mà không thể tránh khỏi nắng, gió và bụi.
Hãy tưởng tượng một thế giới hầu như không có thức ăn và nước uống.
Đây là những điều kiện của 1/3 đất đai trên hành tinh chúng ta.
Để sống ở đây...
phải có các chiến lược sinh tồn phi thường nhất.
SA MẠC
Đây là sa mạc lâu đời nhất thế giới.
Sa mạc Namib ở Tây Nam châu Phi.
Nó khô cằn suốt 55 triệu năm.
Cuộc sống với kẻ đi săn ở đây không thể khắc nghiệt hơn.
Một bầy sư tử...
Một trong số rất ít kẻ...
chịu được nhiệt độ thiêu đốt
và thiếu nước ở sa mạc này.
Đi săn ở đây có những cái khó đặc biệt.
Một đàn linh dương sừng kiếm...
con mồi duy nhất trong phạm vi 32km.
Ở đây, không có chỗ nấp để mai phục.
Sẽ có một cuộc rượt đuổi đúng nghĩa.
Chúng đã thất bại...
và mỗi lần thất bại khiến sư tử cận kề nguy cơ chết đói hơn.
Để tìm đủ cái ăn...
chúng tiếp tục tìm kiếm trong khu vực rộng ngang Thụy Sĩ.
Sau 3 ngày và đi 150km...
vẫn chẳng bắt được gì.
Khoảng thời gian tuyệt vọng.
Một lớp đáy sông khô bên rìa lãnh thổ của chúng
Động vật duy nhất ở đây là hươu cao cổ.
Song những kẻ khổng lồ nặng một tấn có thể giết chết sư tử...
chỉ bằng một cú đá.
Sư tử hiếm khi chạm trán con mồi dữ dằn như vậy.
Nhưng bầy sư tử này không thể đi xa hơn...
nếu không có thức ăn.
Cả bầy cần hợp sức như một đội...
nếu chúng muốn thành công.
Hai con sư tử cái dẫn đầu cuộc rượt đuổi.
Các con khác chặn những lối thoát khả thi.
Hươu cao cổ có tốc độ và dẻo dai để chạy thoát khỏi bầy sư tử...
song nó sắp sa vào một cái bẫy.
Phía trước, con đầu đàn đợi sẵn.
Lúc này phụ thuộc vào nó.
Hầu hết cuộc đi săn của sư tử đều kết thúc trong thất bại.
Song sư tử chưa phải những kẻ thất bại nhiều nhất ở sa mạc.
Một lần nữa...
bầy sư tử phải tiếp tục cuộc tìm kiếm của chúng.
Đôi khi sa mạc cũng có mưa.
Ở đây, nơi miền Tây nước Mỹ...
các cơn bão có thể ập tới cùng với sức tàn phá.
Sau 10 tháng hạn hán, hàng triệu tấn nước...
được trút xuống mặt đất trong chưa đầy một giờ.
Qua hàng triệu năm...
cát và sỏi được đem đến bởi những cơn lũ điên cuồng...
tạo thành các đường rãnh xuyên suốt khối đá rắn.
Các hẻm núi, sâu gần 50 mét.
Ở một số nơi, chúng mở rộng...
đến khi khoảng đất giữa chúng được điêu khắc thành các cao nguyên và đỉnh núi riêng biệt...
một trong những cảnh quan ấn tượng nhất hành tinh.
Mưa có thể đã ngưng từ rất lâu...
nhưng ở đây vẫn có nước...
chứa trong các mô của loài thực vật chuyên sống ở sa mạc.
Xương rồng là loài độc nhất vô nhị ở các sa mạc Mỹ.
Tất cả chúng đều tích trữ nước, giữ trong thân cây căng mọng...
và bảo vệ nó dưới lớp gai.
Chúng thành công đến mức chiếm lĩnh các sa mạc.
Nhưng khu rừng toàn gai này...
có thể gây ra nhiều rắc rối cho động vật sống ở đây.
Một con diều hâu Harris.
Nó phát triển các kĩ năng đặc biệt để đi săn giữa rừng xương rồng.
Loài sóc đất.
Con mồi.
Thấy dấu hiệu nguy hiểm, chúng trốn dưới các cây gai an toàn.
Nhưng diều hâu có chiến thuật để lùa chúng ra.
Đây là loài chim săn mồi duy nhất đi săn theo bầy.
Bay theo đội hình,
chúng cố lùa con mồi ra chỗ trống trải.
Nhưng con sóc vẫn bất động.
Vì vậy diều hâu tiếp tục săn lùng...
bằng cách đi bộ.
Chúng đang áp sát từ mọi phía.
Chẳng mấy chốc, mọi lối thoát đã bị chặn.
Con sóc đã bị mắc kẹt.
Gai nhọn bao phủ hầu hết thực vật ở sa mạc này...
đem đến sự bảo vệ và che chở cho nhiều loài động vật.
Vậy tại sao những cái gai này lại treo đầy xác chết?
Loài sinh vật nào chịu trách nhiệm...
cho việc tạo ra cảnh tượng khủng khiếp như vậy?
Có một sát thủ bí ẩn đang hoạt động ở sa mạc này.
Một con chim đồ tể.
Con chim nhỏ biết hót này dùng gai như một gã đồ tể cầm dao...
để giữ con mồi và xẻ thịt nó.
Để nuôi chim non, nó cũng dùng gai làm tủ để đồ ăn.
Nó đã dự trữ thức ăn cho nhiều tuần.
Treo con mồi xa tầm với của động vật ăn xác thối dưới đất...
đảm bảo cho con non mới nở không bao giờ bị đói.
Một giải pháp khéo léo...
để duy trì tình trạng tốt trong sa mạc...
mặc dù hơi rùng rợn.
Một số sa mạc rất khô cằn...
chúng hoàn toàn không có thảm thực vật.
Song thậm chí cảnh quan này...
có thể biến đổi
trong vài ngày.
Hoang mạc ở Peru là những nơi khô cằn nhất thế giới.
Nhưng chỉ cần thêm chút nước...
các loài thực vật đã ngủ đông vài tháng
sẽ bừng sức sống.
Khi một sa mạc đột nhiên chuyển sang màu xanh...
thì dù là nơi có vẻ ngoài hoang tàn nhất...
cũng có thể trở thành một miền đất hứa.
Không sinh vật nào lợi dụng màu xanh của sa mạc nhanh hơn...
hay đột ngột
hơn châu chấu.
Vùng đất khô cằn Tây Nam Madagascar...
đã có lượng mưa cao nhất trong nhiều năm.
Một đội quân đang diễu hành...
bị thu hút bởi mùi cỏ mới.
Thường thì châu chấu sống đơn độc...
nhưng khi thức ăn đột nhiên trở nên phong phú...
chúng hợp thành một lực lượng không thể ngăn cản.
Chúng phá hủy mọi thứ trên đường đi.
Nhưng sự tàn phá này đang ngày càng tồi tệ.
Chúng bắt đầu trưởng thành và có thêm đôi cánh.
Với những điều kiện không thể tốt hơn...
chúng phát triển nhanh gấp 3 lần bình thường.
Chúng đang ở thời kì phàm ăn nhất.
Nhờ đôi cánh, chúng có thể bay.
Khi đã bay, châu chấu có thể di chuyển hơn 100km một ngày...
để tìm kiếm nguồn thức ăn mới.
Một đàn siêu khủng thế này có lẽ chỉ xuất hiện 10 năm một lần.
Chúng trải dài hơn 500km²...
và có đến vài tỉ cá thể.
Chúng sẽ tiêu thụ 40.000 tấn thức ăn trong một ngày.
Không thứ gì có thể phá hủy thảm thực vật với tốc độ...
và toàn diện kinh khủng như đại dịch châu chấu.
Khi nguồn thức ăn cạn kiệt, cả đội quân sẽ chết.
Nhưng không phải trước khi nó tàn phá đất đai.
Không còn cây cối giữ chúng...
lớp đất mỏng sớm trở thành cát bụi và bị cuốn đi.
Giờ những vùng đất cằn cỗi này chỉ còn trông chờ vào tự nhiên.
Bị thiêu đốt bởi ánh nắng và gió cát bào mòn...
Đá sa mạc có hình thù kì lạ, như cảnh thế giới bên kia.
Những khối đá sa mạc này có một vẻ đẹp kì thú...
nhưng khi đã cằn cỗi thế này, sẽ rất ít loài chịu đựng được.
Với nhiều loài động vật...
cách duy nhất để sống sót ở thời kì khắc nghiệt nhất...
là tiếp tục di chuyển.
Ở Kalahari...
những cơn mưa ngắn đã nhường chỗ cho mùa khô.
Nước và thức ăn đang ngày càng khan hiếm.
Với ngựa vằn, đã đến lúc rời đi.
Chúng đang bắt đầu cuộc di cư bằng đường bộ dài nhất...
của đông vật có vú ở châu Phi...
hướng về phía mùi những cơn mưa đằng xa.
Khi hạn hán dữ dội hơn...
loài voi sa mạc cũng phải thực hiện hành trình dài...
để tìm kiếm nguồn nước.
Voi cái già có thể nhớ những nơi ngay cả khi khô hạn nhất...
ở đó vẫn có thể có nước...
và đôi khi dẫn đàn...
đến một vũng nước mà chúng đã không lui tới nhiều thập kỉ.
Những con ngựa vằn sắp đến điểm cuối của hành trình.
Đây là những gì chúng tìm kiếm.
Một vũng nước hiếm hoi.
Hầu hết các vũng nước ở sa mạc rất mau cạn.
Chúng xuất hiện sau cơn mưa...
rồi biến mất nhanh như khi xuất hiện.
Động vật cách xa vài dặm cũng đến đây.
Song nán lại nơi này sẽ gặp nguy hiểm.
Cách đó cả trăm cây số, ở trung tâm sa mạc...
chim gô cát non đang nở.
Chúng an toàn khi ở đây.
Nhưng ở quá xa nguồn nước là một việc mạo hiểm.
Chỉ có chim mẹ che ánh nắng...
nếu chúng không có gì để uống
thì sẽ chết chỉ trong vài giờ.
Hi vọng duy nhất của chúng chính là chim bố.
Mỗi sáng, nó thực hiện chuyến đi gần 200km...
để lấy nước cho chim con.
Chim gô từ khắp nơi trên sa mạc tới ốc đảo này...
cùng đi với nhau thành những đàn lớn.
Điều đó rất quan trọng.
An toàn nhờ vào số đông.
Chim trống tranh thủ uống...
nhưng nó cũng cần lấy nước cho chim con.
Dùng lông ngực được thích nghi một cách đặc biệt...
nó có thể thấm nước như miếng bọt biển.
Nhưng phải mất thời gian...
và nó đang gặp nguy hiểm.
Chim ó.
Con mồi chính của nó là chim gô cát.
Hết lần này đến lần khác...
Chim gô cát mạo hiểm sự sống...
để lấy nước cho chim non.
Đây là lí do tại sao chim gô cát làm tổ xa những vũng nước.
Cuối cùng...
nó đã nhúng nước nhiều nhất có thể.
Mang lượng nước bằng 1/4 trọng lượng cơ thể...
giờ nó có thể bắt đầu hành trình về tổ ấm.
Nó đã trở về vừa kịp lúc.
Nó có thể cho đám con non những ngụm nước đầu đời.
Nhưng nó sẽ phải trải qua hành trình nguy hiểm này...
mỗi ngày trong suốt 2 tháng...
đến khi đám chim non
có thể tự mình bay đến vũng nước.
Tháng Bảy ở sa mạc Nevada...
miền Tây nước Mỹ.
Thời điểm nóng nhất trong năm.
Những đàn ngựa hoang, ngựa rừng...
đang kéo về một trong những vũng nước cuối cùng nơi đây.
Lúc này nước không chỉ đem lại cho chúng cơ hội để uống...
nó còn đem tới sức mạnh.
Con đực nào có thể kiểm soát việc tiếp cận nguồn nước...
nó sẽ được quyền giao phối với toàn bộ đàn ngựa.
Vì thế lũ ngựa đực đều cố thống trị các vũng nước.
Đánh bại các đối thủ dám cả gan tới gần.
Một kẻ lạ mặt.
Nó đã đi gần 15km để tới đây...
vì các vũng nước nơi nó sống đều đã khô cạn.
Đi cùng nó là đám ngựa cái.
Nếu nó không có đủ nước cho chúng...
chúng sẽ bỏ nó để theo con đực trắng...
kẻ đang thống trị vũng nước này.
Thế nên nó sẽ phải chiến đấu.
Bại trận sẽ mất tất cả.
Gãy chân hoặc vỡ hàm tức là sẽ chết từ từ và đau đớn.
Một cú đá trượt...
và mọi chuyện kết thúc.
Kẻ mới đến đã chiến thắng.
Phần thưởng của nó không chỉ là cơ hội uống nước.
Nó phân phối nước cho cả đàn, và đồng thời...
chiếm luôn đám ngựa cái của đối thủ.
Đế chế của ngựa trắng đã hết.
Cuộc sống sa mạc không những bị chi phối vì khan hiếm nước...
mà còn bởi sức mạnh tàn nhẫn...
của mặt trời.
Các mức nhiệt cao nhất Trái Đất đều được ghi nhận ở sa mạc.
Biến đổi khí hậu...
đồng nghĩa với nhiệt độ ở đây tăng hơn trung bình toàn cầu.
Khi các sa mạc nóng lên...
chúng cũng sẽ mở rộng ra.
Mỗi năm...
có thêm 130.000km² đồng cỏ và trang trại...
biến thành những dải đất cằn cỗi đầy bụi và đá.
Dưới cái nóng ban ngày...
nhiệt độ trên bề mặt có thể lên tới 70°C...
quá nóng với hầu hết các loài sinh vật.
Nhưng không phải với con thằn lằn mõm xẻng này.
Lần lượt nhấc chân lên khỏi mặt đất...
giúp chúng nguội đi trong giây lát.
Nhưng ngay cả vũ công sa mạc chuyên nghiệp này...
cũng không thể chịu nóng lâu.
Chỉ còn cách là tìm bóng râm.
Cỏ lác, thực vật duy nhất ở đây, hầu như không che được gì.
Nhưng chỉ 3cm bên dưới lớp cát...
đã mát hơn vài độ rồi.
Việc tránh cái nắng gắt tạo nên nhịp điệu cuộc sống ở sa mạc.
Nhiều động vật ở đây lựa chọn quyết định đơn giản nhất...
là ẩn mình suốt ban ngày...
và chỉ mạo hiểm ra ngoài vào lúc mát mẻ về đêm.
Khi màn đêm buống xuống...
động vật như thể xuất hiện từ đâu đâu.
Trong số đó, chắc chắn...
có những kẻ săn mồi.
Một trong những loài săn mồi ban đêm phàm ăn nhất...
cũng chính là loài khó gặp nhất.
Sinh vật bí ẩn này...
hiếm khi nổi lên trên bề mặt cồn cát.
Nhưng nhiều dấu hiệu cho thấy điều đó.
Nó chỉ sống ở đây...
nơi những hạt cát khô và bóng đến nỗi...
chúng cứ chảy như dòng nước.
Nó không lớn hơn quả bóng bàn.
Chuột chũi vàng.
Nó mù hoàn toàn...
nhưng dù sao dưới lòng đất cũng chẳng có gì để nhìn.
Thay vào đó, nó có thính giác tuyệt vời.
Cả cái đầu của nó hoạt động như một bộ khuếch đại...
cảm nhận rung động thông qua cát.
Vì thế, để định vị con mồi trên bề mặt cồn cát...
khá ngược đời là nó phải rúc mặt xuống cát.
Những con mối.
Bắt chúng không dễ khi bị mù.
Giải pháp tốt hơn là tàng hình.
Dưới lớp cát,
nó có thể phát hiện chuyển động nhỏ nhất...
cho phép nó tấn công với độ chính xác tuyệt đối.
Hầu hết là như vậy.
Nó có thể di chuyển cả cây số mỗi đêm để kiếm bữa tối.
Ngay lúc này, nó vừa phát hiện món ăn chính của mình.
Dễ hiểu vì sao nó được gọi là "cá mập trên cồn cát".
Thức ăn ở sa mạc hiếm đến nỗi...
dù là ban đêm, động vật cũng không thể
kén chọn cái để ăn.
Sa mạc Negev ở Israel.
Otonycteris, dơi tai dài sa mạc...
đang đi săn.
Hầu hết dơi bắt côn trùng khi đang bay.
Nhưng vì ở sa mạc có quá ít...
nên con dơi này phải làm theo cách khác.
Nó săn mồi trên mặt đất.
Nhưng điều khác biệt
là thứ nó đang săn.
Bọ cạp Death Stalker.
Nọc của loài này đủ mạnh để giết chết một người.
Nghe có vẻ điên rồ với con dơi chỉ nặng chừng 15 gram.
Trong đêm tối như mực...
cả động vật ăn thịt và con mồi đều mù lòa.
Nhưng bọ cạp có một lợi thế...
nó có thể cảm nhận con dơi đang tới gần nhờ rung động trong cát.
Dơi phải dựa hoàn toàn vào thính giác của nó.
Nếu con bọ cạp bất động, dơi sẽ không biết nó ở đâu.
Trận chiến bắt đầu.
Được trang bị cặp càng và cái đuôi chứa đầy nọc độc...
bọ cạp là một đối thủ nguy hiểm.
Một cú chích chí mạng vào đầu.
Kết thúc chưa?
Không phải với con dơi này.
Rõ ràng dơi có khả năng miễn dịch với nọc độc...
nhưng những cú trích liên tiếp vẫn cực kỳ đau đớn.
Nếu dơi không muốn bị đói...
nó phải bắt thêm 3 con bọ cạp trước lúc mặt trời mọc.
Động vật sa mạc đã phát triển những chiến thuật đáng nể...
để tận dụng tối đa các cơ hội hiếm hoi
mà chúng có được.
Mặc dù một số sa mạc có thể không mưa trong vài năm...
song vẫn giữ một lượng nước ở dạng này hay dạng khác.
Quan trọng là phải biết cách lấy.
Bình minh trên các cồn cát ở Namib...
một điều gì đó kì diệu đang diễn ra.
Không khí ẩm nằm trên Đại Tây Dương gần kề...
được làm mát rồi ùa vào đất liền...
tạo thành dải sương mù bao phủ sa mạc.
Hơi ẩm quý giá này...
lượn lờ trên đỉnh các đụn cát...
và nó sẽ không tồn tại lâu.
Chỉ vài giờ sau khi mặt trời mọc nó sẽ tan biến.
Bọ cánh cứng ăn đêm chạy đua lên đỉnh những cồn cát...
để đón những giọt sương trước khi nó biến mất.
Một số cồn cát ở Namib cao tới 300 mét...
Những cồn cát cao nhất thế giới.
Với một con bọ cánh cứng nhỏ hơn móng tay cái...
việc này cũng giống như chúng ta leo lên ngọn núi...
cao gấp đôi đỉnh Everest.
Nhưng điều ấn tượng hơn
là những gì nó sắp làm.
Đứng im hoàn toàn, đối mặt với gió...
con bọ đang trồng cây chuối.
Sương mù bắt đầu ngưng tụ trên cơ thể nó.
Những hạt li ti đọng trên cánh...
tụ thành giọt nước theo rãnh chảy xuống miệng.
Trước khi xoay đầu lại như cũ...
nó sẽ uống lượng nước bằng 40% trọng lượng cơ thể.
Con bọ nhỏ này...
đã học được cách làm ảo thuật cho nước hiện hình...
ở một trong những nơi khô hạn nhất Trái Đất.
Nó không phải loài duy nhất ở trên đỉnh cồn cát.
Tắc kè chân màng cũng dùng thủ thuật tương tự.
Dĩ nhiên, rất ít loài vật đi xa như thế để tìm nước uống.
Tiếc thay, tắc kè hoa Namaqua biết vào buổi sáng sương mù...
loài bọ đi từ đỉnh cồn cát xuống sẽ tươi ngon hơn lúc đi lên.
Tính đa dạng của sự sống...
phát triển mạnh ở một thế giới hầu như không có nước...
là rất đáng kinh ngạc.
Sự thành công trong sa mạc...
phụ thuộc vào các chiến thuật sinh tồn đa dạng...
đã được cải tiến qua hàng triệu năm.
Nhưng hành tinh của chúng ta đang thay đổi.
Những sa mạc đang lớn dần, nóng hơn và khô cằn hơn...
những điều đó đang diễn ra nhanh hơn bao giờ hết.
Sự sống nơi đây sẽ chống chọi ra sao trong tương lai...
vẫn còn phải xem xét.
Tập tiếp theo, chúng ta sẽ đến với các đồng bằng lớn nhất thế giới.
Nơi tụ họp đầy ngoạn mục của động vật hoang dã...
đối mặt với biến đổi cực độ...
và những sinh vật không ai nghĩ sinh tồn được...
bằng các cách thức đầy mới lạ.